του Αθανασίου Μπιλιανού : Μὲ τὸ ἑκούσιο μαρτύριό του ὁ Χρυσοστόμος Σμύρνης ἔγινε μιμητὴς τῶν Μαρτύρων τῆς Πίστεως καὶ τῆς Ἐλευθερίας

Hits: 16

Τὸ τέλος τοῦ καλοκαιριοῦ συνοδεύεται κάθε χρόνο ἀπὸ μιὰ τραγικὴ ἐπέτειο στὴ ἱστορία τοῦ νεότερου Ἑλληνισμοῦ. Πρόκειται γιὰ τὴ Μικρασιατικὴ Καταστροφή, ποὺ δὲν εἶναι ἄλλο ἀπὸ τὴν πυρπόληση τῆς Σμύρνης, τὸν μαρτυρικὸ θάνατο χιλιάδων Ἑλλήνων τῆς Ἰωνίας καὶ τὸν ξεριζωμὸ ἑκατοντάδων χιλιάδων ἀκόμα ὁμογενῶν, ποὺ ἀναγκάστηκαν νὰ ἐγκαταλείψουν βίαια τὶς πατρογονικές τους ἑστίες καὶ νὰ καταφύγουν ὡς πρόσφυγες στὴν Ἑλλάδα.

Τὸ 1922 ὑπῆρξε γιὰ τοὺς ἁπανταχοῦ Ἕλληνες ἔτος ἀπερίγραπτης ὀδύνης καὶ ἐθνικῆς συμφορᾶς. Ὁ ἑλληνικὸς κόσμος σμικρύνθηκε καὶ ταπεινώθηκε. Ὁ Μικρασιατικὸς Ἑλληνισμός, ποὺ τόσο πολὺ δόξασε τὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν πρόοδο καὶ τὴν πνευματική του ἀνάπτυξη, γνώρισε τὴ σφαγὴ καὶ τὸν ξεριζωμό.

Στὰ ἐπιφανῆ καὶ ἰδιαίτερα προβεβλημένα θύματα τῆς Μικρασιατικῆς Καταστροφῆς ἀνήκει καὶ ὁ ἱεράρχης τῆς πολύκλαυστης καὶ δοξασμένης πρωτεύουσας τῆς Ἰωνίας, Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος [Καλαφάτης]. Ὁ νέος ἱερομάρτυρας τῆς Ἐκκλησίας ὑπῆρξε μιὰ ἐξέχουσα καὶ χαρισματικὴ προσωπικότητα τῶν ἀρχῶν τοῦ 20οῦ αἰώνα. Ἂν καὶ ἔζησε ὅλα τὰ χρόνια τῆς ζωῆς του ἐκτὸς Ἑλλάδας, ἀναδείχθηκε σὲ μιὰ φλογερὴ φυσιογνωμία τοῦ Ἑλληνισμοῦ ποὺ ζοῦσε καὶ ἄκμαζε στὰ ἐδάφη τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας.

Ἡ ζωὴ τοῦ Χρυσοστόμου Σμύρνης [1867-1922] θὰ μποροῦσε νὰ χαρακτηρισθεῖ μυθιστορηματική. Γεννήθηκε καὶ μεγάλωσε στὴν Τρίγλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, σπούδασε καὶ ἀνδρώθηκε πνευματικὰ στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ τῆς Χάλκης, ὑπηρέτησε στὴν Πατριαρχικὴ Αὐλὴ τῆς Κωνσταντινούπολης ὡς Μέγας Πρωτοσύγκελλος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἐνῶ λίγο ἀργότερα χρημάτισε Μητροπολίτης Δράμας καὶ ἔπειτα Μητροπολίτης Σμύρνης. Ὁ μαρτυρικὸς Χρυσόστομος ὑπῆρξε ἱεράρχης τοῦ οἰκουμενικοῦ θρόνου καὶ διακόνησε τὴν Ἀνατολικὴ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ὡς ἀληθινὸς ποιμένας τῶν λογικῶν προβάτων (Ἰωάν. ι΄ 2).

Ταυτόχρονα μὲ τὰ ὑψηλὰ ἀρχιερατικά του καθήκοντα, ὑπερασπίστηκε μὲ ζῆλο καὶ ἐκπροσώπησε μὲ παρρησία τὸ ποίμνιό του ἀπέναντι στὴ βουλγαρικὴ καὶ τουρκικὴ τυραννία, λειτουργώντας καὶ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ὡς πραγματικὸς πατέρας τῶν ὑπόδουλων χριστιανικῶν πληθυσμῶν τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἰωνίας ἀντίστοιχα.

Ἐξεμέτρησε τὸ ζῆν σὲ ἡλικία μόλις πενήντα πέντε ἐτῶν, γνωρίζοντας βίαιο καὶ φρικτὸ θάνατο στὰ χέρια τοῦ τουρκικοῦ ὄχλου τῆς Σμύρνης, κάτι ποὺ ἐπιβεβαιωμένα θὰ μποροῦσε νὰ εἶχε ἀποφύγει. Μὲ τὸ ἑκούσιο μαρτύριό του ὁ Χρυσοστόμος Σμύρνης ἔγινε μιμητὴς τῶν Μαρτύρων τῆς Πίστεως καὶ τῆς Ἐλευθερίας. Εἶναι βέβαιο ὅτι ἡ θηριωδία καὶ ἡ τέτοιας ἔντασης ἀγριότητα ποὺ ἐκδηλώθηκαν εἰς βάρος του δὲν σχετίζονται μόνο μὲ τὴν ἐθνικὴ δράση τοῦ ἁγίου, ἀλλὰ κυρίως μὲ τὴν ἰδιότητά του ὡς ἐπισκόπου τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ δραστηριοποιήθηκε μὲ θάρρος καὶ τόλμη σὲ ἕνα ἐπικίνδυνα ἐχθρικὸ ἀλλόθρησκο περιβάλλον. Στὴ συνείδηση τοῦ Γένους καὶ στὶς καρδιὲς τῶν ἁπανταχοῦ Ἑλλήνων, ὁ Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος θὰ κατέχει ἐσαεὶ τὴ θέση ἑνὸς ἁγίου ἱερομάρτυρα τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἑνὸς μεγάλου ἥρωα τῆς πατρίδας καὶ τῆς ἐλευθερίας.

*

Σὲ πολλὲς μελέτες καὶ ἀφιερώματα γιὰ τὸν ἀοίδιμο Μητροπολίτη τῆς Ἰωνίας ἀναφέρεται ὡς ἡμέρα τοῦ μαρτυρίου του ἡ 27η Αὐγούστου 1922 (π. ἡ.). Αὐτὸ ὅμως δὲν φαίνεται νὰ εἶναι σωστό, καθὼς τρεῖς τουλάχιστον μαρτυρίες ἀνθρώπων τῆς ἐποχῆς ἐπιβεβαιώνουν πὼς ὁ Σμύρνης Χρυσόστομος ἐτελειώθη τὴν Κυριακὴ 28 Αὐγούστου 1922.

Ἡ πρώτη μαρτυρία προέρχεται ἀπὸ τὸν πολεμικὸ ἀνταποκριτὴ Κώστα Μισαηλίδη, ὁ ὁποῖος τὸ 1925, τρία μόλις χρόνια μετὰ τὴ Μικρασιατικὴ Καταστροφή, δημοσίευσε ἕνα φυλλάδιο, στὸ ὁποῖο περιέγραφε σκηνὲς ἀπὸ τὶς τελευταῖες ἡμέρες τῆς Σμύρνης. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ὁ Μισαηλίδης ἔδωσε συνταρακτικὲς πληροφορίες γιὰ τὸ βασανιστικὸ τέλος τοῦ ἱεράρχη, ἂν καὶ δὲν προκύπτει ὅτι ἦταν παρὼν στὸ μαρτύριό του.

«Λίγο πρὶν τὸ μεσημέρι τῆς Κυριακῆς (28 Αὐγούστου), ἔβγαλαν τὸ Μητροπολίτη ἀπὸ τὸ φρουραρχεῖο».

– «Νὰ οἱ δικαστές σου καὶ οἱ τζελάτηδές σου (δήμιοι)», τοῦ εἶπεν ὁ φρούραρχος συνταγματάρχης Σαλῆχ Ζακῆμ Ἐφέντης καὶ τὸν παρέδωσε στὸν μαινόμενον ὄχλο (1500 Τοῦρκοι) ποὺ ἀποβραδὺς ξημερώθηκε ἐκεῖ – βαλμένος ἀπὸ τὸν Νουρεντὶν – νὰ τὸν προσμένῃ».

«Ὁ Νουρεντὶν ἀπευθύνθηκε στὸ πλῆθος, λέγοντάς τους»:

– «Ἂν καλὸ σᾶς ἔκανε τοῦτος νὰ τοῦ τὸ ἀνταποδώσετε. Ἂν κακὸ σᾶς ἔκανε, κάντε του καὶ ἐσεῖς κακό! Ἐγὼ σᾶς παραδίδω τὸν χιρσὶζ ντομοὺζ (τουρκικὴ χυδαία φράση)».

Ἡ συνέχεια γιὰ τὸν μάρτυρα ἱεράρχη ἦταν ἡ ἀκόλουθη. Ὁ τουρκικὸς ὄχλος, ποὺ ἀποτελεῖτο ἀπὸ κακοποιὰ στοιχεῖα τῆς πόλης, βρισκόμενος σὲ ἔξαλλη κατάσταση μέθης καὶ φανατισμοῦ ἐναντίον τοῦ πνευματικοῦ ἡγέτη τῆς ἑλληνόφωνης Σμύρνης, παρέλαβε τὸν Μητροπολίτη Χρυσόστομο καὶ τὸν ὁδήγησε σὲ ἕνα κουρεῖο πλησίον τοῦ Διοικητηρίου (Κονακιοῦ). Ἐκεῖ συστάθηκε ἕνα ὑποτυπῶδες «λαϊκὸ δικαστήριο» τὸ ὁποῖο μὲ συνοπτικὲς διαδικασίες κατεδίκασε τὸν ἅγιο σὲ θάνατο. Ἔπειτα, ἀφοῦ τὸν ἀνάγκασαν νὰ φορέσει μιὰ λευκὴ μπλούζα τὸν ἔσυραν ἕως τὴν τουρκικὴ συνοικία τοῦ Τιρκιλίκ, ὅπου τὸν βασάνισαν ἀπάνθρωπα.

Τὸ τέλος ἦρθε ἀπὸ ἕναν τουρκοκρητικὸ στρατιώτη, ὁ ὁποῖος εἶχε εὐεργετηθεῖ στὸ παρελθὸν ἀπὸ τὸν ἅγιο καὶ μὴ μπορώντας νὰ βλέπει τὶς θηριωδίες τῶν κανιβάλων συμπατριωτῶν του χτύπησε μὲ δύο μαχαιριὲς (κατ’ ἄλλους μὲ δύο σφαίρες) τὸν μάρτυρα δίνοντας ἕνα τέλος στὴ φρίκη καὶ τὸ ἀποτροπιαστικὸ θέαμα.

Ἡ δεύτερη μαρτυρία σχετικὰ μὲ τὴν ἀκριβὴ ἡμερομηνία θανάτου τοῦ Χρυσοστόμου Σμύρνης φαίνεται ἀκόμα πιὸ ἀξιόπιστη ἀπὸ τὴν πρώτη. Προέρχεται ἀπὸ ἕναν τοῦρκο ἀξιωματικὸ ὀνόματι Ὀσμὰν Φεϊζῆ, ὁ ὁποῖος ἦταν παρὼν καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ πολύωρου μαρτυρίου τοῦ Χρυσοστόμου.

Ὁ τοῦρκος ταγματάρχης βρισκόμενος τὸ 1924 στὴν Ἀθήνα, ὡς μέλος μιᾶς ἐπιτροπῆς γιὰ τὴν ἐφαρμογὴ τῶν συνθηκῶν ἀνταλλαγῆς τῶν ἑλληνικῶν καὶ τουρκικῶν πληθυσμῶν ἀπὸ καὶ πρὸς τὶς δύο χῶρες ἀφηγήθηκε τὸ μαρτύριο τοῦ Μητροπολίτη Χρυσοστόμου στὸν δημοσιογράφο Σταῦρο Κουκουτσάκη. Ὁ τελευταῖος δημοσίευσε τὴν πολύτιμη αὐτὴ μαρτυρία πέντε χρόνια ἀργότερα (1929) στὴν ἔγκριτη καὶ ἱστορικὴ ἐφημερίδα «Ἀκρόπολις».

Ἐκεῖ ἀναφέρεται πῶς ὁ Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος, συνοδευόμενος ἀπὸ δύο μέλη τῶν ἑλληνικῶν κοινοτικῶν σωμάτων τῆς πόλης, τοὺς Νικόλαο Τσουρουκτσόγλου καὶ Γεώργιο Κλημάνογλου, ἔφτασε τὴν Κυριακὴ 28 Αὐγούστου καὶ ὥρα 10η πρωινὴ στὸ Διοικητήριο καὶ ὁδηγήθηκε ἀμέσως ἐνώπιον τοῦ Νουρεντὶν πασά.

Μετὰ ἀπὸ ἕναν σύντομο διάλογο, ὁ τοῦρκος πασὰς παρέδωσε τὸν Μητροπολίτη Χρυσόστομο στὸν μαινόμενο τουρκικὸ ὄχλο, ὁ ὁποῖος θανάτωσε μὲ ὀδυνηρὸ τρόπο τὸν ἱεράρχη.

Στὸ ὑπὸ ἐξέταση θέμα, τοῦ προσδιορισμοῦ δηλαδὴ τῆς ἡμέρας τέλεσης τοῦ μαρτυρίου τοῦ Χρυσοστόμου, σημαντικὴ θεωρεῖται καὶ ἡ μαρτυρία τοῦ Θωμᾶ Βούλτσου, κλητήρα τῆς Μητροπόλεως Σμύρνης καὶ στενοῦ συνεργάτη τοῦ ἁγίου.

Ὁ Βοῦλτσος ἀνέφερε πὼς τὸ Σάββατο 27 Αὐγούστου 1922 καὶ ὥρα ὀκτὼ τὸ ἀπόγευμα ἔφτασε στὴ Μητρόπολη ἕνα αὐτοκίνητο στὸ ὁποῖο ἐπέβαιναν ἕνας ἀστυνόμος καὶ δύο στρατιῶτες ὁπλισμένοι μὲ λόγχες. Ζήτησαν καὶ πῆραν τὸν Δεσπότη μαζὶ μὲ τοὺς Τσουρουκτσόγλου καὶ Κλημάνογλου λέγοντας πὼς τὸν ζητοῦσε ὁ Νομάρχης. Στὸ αὐτοκίνητο μπῆκαν οἱ τοῦρκοι ἀστυνομικοί, ὁ Χρυσόστομος κι οἱ δύο Δημογέροντες, ἐνῶ ὁ Βοῦλτσος παρέμεινε στὴ Μητρόπολη, ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχε ἄλλη θέση στὸ ὄχημα.

Τὴν ἴδια μέρα στὶς δέκα ἡ ὥρα τὸ βράδυ ἕνας στρατιώτης ποὺ εἶχε ἔρθει τὸ ἀπόγευμα γιὰ νὰ παραλάβει τὸν Δεσπότη ἔφερε στὴ Μητρόπολη μία κάρτα τοῦ Χρυσοστόμου γιὰ νὰ τὴν παραδώσει στὸν ἀδελφό του Εὐγένιο. Σὲ αὐτὴν ἔγραφε ὁ ἅγιος:

– «Ἀγαπητὲ ἀδελφέ. Μᾶς ἐκράτησαν ἀπόψε ἐμὲ ὡς πρόεδρον τῆς Μικρασιατικῆς Ἀμύνης, τοὺς ἄλλους ὡς μέλη. Μὴν ἀνησυχεῖτε». Ὁ Εὐγένιος ἄρχισε τότε νὰ κλαίει, διαισθανόμενος τὸ τραγικὸ τέλος τοῦ ἀγαπημένου ἀδελφοῦ του.

Κανεὶς Ἕλληνας δὲν εἶδε ξανὰ τὸν Μητροπολίτη Χρυσόστομο οὔτε τοὺς δύο Δημογέροντες. Ὁ Θωμᾶς Βοῦλτσος μετὰ τὴν προτροπὴ τοῦ Χρυσοστόμου νὰ περιμένει στὴ Μητρόπολη σώθηκε ἀπὸ βέβαιο θάνατο καὶ τὶς ἡμέρες τῆς Καταστροφῆς διέφυγε στὴν Ἑλλάδα ὅπου πέθανε σὲ βαθὺ γῆρας τὸ 1970.

Ἀπὸ τὸ περιστατικὸ αὐτὸ συνάγεται ὅτι ὁ Σμύρνης Χρυσόστομος συνελήφθη τὸ ἀπόγευμα τῆς 27ης Αὐγούστου 1922 καὶ κρατήθηκε ὅλο τὸ βράδυ γιὰ νὰ παραδοθεῖ τὸ πρωὶ τῆς ἑπομένης στὸν τουρκικὸ ὄχλο. Θεωρεῖται ἀπίθανο ὁ ἅγιος μετὰ τὴ σύλληψή του τὸ ἀπόγευμα τοῦ Σαββάτου νὰ ἀφέθηκε πάλι ἐλεύθερος, μὲ τὴν προϋπόθεση νὰ ἐπιστρέψει τὸ πρωὶ τῆς Κυριακῆς στὸ Διοικητήριο.

*

Στὶς 31 Αὐγούστου 1922 (π. ἡ.), τρεῖς μέρες μετὰ τὸ μαρτυρικὸ τέλος τοῦ Χρυσοστόμου, ξεκίνησε ἀπὸ τὴν ἀρμένικη συνοικία ἡ πυρπόληση τῆς Σμύρνης. Ἡ φωτιὰ γρήγορα ἐξαπλώθηκε στὴν ἑλληνικὴ καὶ ἔπειτα στὴν εὐρωπαϊκὴ συνοικία (φραγκομαχαλά), ἐνῶ ἔμειναν ἄθικτες ἡ τουρκικὴ καὶ ἡ ἑβραϊκὴ συνοικία. Ὁ ἀπολογισμὸς ἦταν ἀπελπιστικὰ ὀδυνηρός: χιλιάδες νεκροὶ καὶ ἀκόμα περισσότεροι ρακένδυτοι καὶ ἐξαθλιωμένοι πρόσφυγες προσπαθοῦσαν νὰ περάσουν στὴν ἄλλη πλευρὰ τοῦ Αἰγαίου Πελάγους ἀναζητώντας τὴ σωτηρία τους στὴ μητέρα πατρίδα.

Σήμερα ἐνενήντα ἕξι χρόνια μετὰ τὴ μικρασιατικὴ τραγωδία διασώζεται στὴ συνείδηση τοῦ Γένους καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀκέραια καὶ ὁλοζώντανη ἡ ἱερὰ μνήμη τοῦ μαρτυρικοῦ καὶ ἀλησμόνητου Μητροπολίτου Σμύρνης Χρυσοστόμου, τῶν ἀρχιερέων, ἱερέων, ἱερομονάχων, μοναχῶν καὶ τῶν λοιπῶν χριστιανῶν ποὺ τελειώθηκαν «ἐν πυρὶ καὶ ἐν θαλάσσῃ, ἐν αἰχμαλωσίαις καὶ ἐν βασάνοις, ἐν ἐξορίαις καὶ ἐν φυλακαῖς».

Ταῖς τοῦ Ἁγίου Ἱερομάρτυρος Χρυσοστόμου τοῦ νέου, Μητροπολίτου Σμύρνης, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἐν Μικρασίᾳ ἀναιρεθέντων ἐν ἔτει 1922 πρεσβείαις, Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς. Ἀμήν.

84Shares
Like
error: Ευχαριστούμε